We wonen in een land waar de Dikke van Dale-verkiezing van het ‘Woord van het Jaar’ verwordt tot giftig gebakkelei, totdat uiteindelijk alleen het woord ‘polarisatie’ overblijft. Misschien tijd om wat beter op onze woorden te letten?
Ik las een artikel van een nieuw initiatief in het LUMC: therapeutische communicatie. Verpleegkundige Romara van Noort werkt op de afdeling Oncologie. Door zorgvuldig haar woorden te kiezen, vermindert ze bij patiënten angst, pijn en stress. Als ze een patiënt pijnmedicatie geeft, zegt Romara niet ‘ik hoop dat het helpt’. Zij zegt: ‘Bij de meeste mensen werkt dit goed.’ Door het placebo-effect werkt de medicatie daardoor beter. Tegen iemand met prikangst zegt ze niet: ‘Ik ga u nu prikken.’ Zij zegt: ‘Ik kom u medicatie geven.’ Als een patiënt gespannen is bij het inbrengen van een katheter, zegt ze dat ‘de meeste mensen vinden dat het snel voorbij is’.
De arts die Romara training gaf in therapeutisch communiceren, schudde de positieve zinnen zo uit haar mouw. Bij haar was zacht en zorgvol communiceren een tweede natuur geworden.
Kunnen we deze Romara en die arts niet uitnodigen om deze training Therapeutisch Communiceren breed in onze maatschappij te introduceren? Ons maatschappelijk debat zou gebaat zijn bij een wat zachtere en zorgvollere manier van communiceren. Woorden doen ertoe.
Een verpleegkundige die tegen een patiënt zegt dat ze ‘hoopt dat het medicijn helpt’, zegt dit niet met een kwade bedoeling. Erger is het als politici of andere voorbeeldfiguren bewust woorden kiezen die pijn doen. Bijvoorbeeld toen tijdens de Algemene Beschouwingen in 2009 het voorstel werd gedaan mensen met een hoofddoek 1000 euro belasting te laten betalen. De vraag lag toen voor: hoe gaan we dit verwoorden? Weet je wat, we noemen het taks, net als graaitaks. Iedereen heeft een hekel aan dat woord ‘taks’. Hoofddoekentaks dan? Nee, dat moet neerbuigender kunnen. Wat is het meest negatieve woord voor ‘doeken’? Ah, vodden. Hoofdvoddentaks dan maar? Nee, mensen en paarden hebben een hoofd, maar moslima’s? Ja, we hebben ‘m: kopvoddentaks.
Als we therapeutisch communiceren breder gaan invoeren in onze samenleving, laten we dan huis- en straatarts Michelle van Tongerloo vragen als ambassadeur. Voor mij is zij de ‘Persoon van het Jaar 2024’. Zij houdt spreekuur in de Pauluskerk in Rotterdam en struint regelmatig straten en viaducten af, op zoek naar zieke ‘afvallers van de maatschappij’. In haar boek Komt een land bij de dokter beschrijft ze haar werk onder daklozen en ongedocumenteerden. Ook richtte ze de Stichting Lekker Geven op om hulp te kunnen bieden als de overheid haar zorgplicht verzaakt. Inmiddels is er al 1 miljoen euro opgehaald. Ook zij weet: woorden doen ertoe. Ze vertelt dat ze niet religieus is, maar dat ze haar leven en werk wel bekijkt vanuit twee christelijke kernwaarden: barmhartigheid en naastenliefde.
Graag wil ik hier nog een woord aan toevoegen: zachtmoedig. Omdat er – zeker in deze giftige communicatietijd – moed voor nodig is om zacht te zijn.
Barmhartigheid en naastenliefde.
Het zijn twee ‘zachte’ woorden waar ik blij van word. Graag wil ik hier nog een woord aan toevoegen: zachtmoedig. Omdat er – zeker in deze giftige communicatietijd – moed voor nodig is om zacht te zijn. Al weet ik natuurlijk ook dat zachtheid niet altijd werkt. De Chinese filosoof Lao-Tse zei 6 eeuwen voor Christus al: ware woorden zijn niet mooi, mooie woorden zijn niet waar. Een misstand benoemen kan niet altijd met fluwelen woorden en mooie praatjes moet je wantrouwen. Maar nu loopt de temperatuur van het maatschappelijk debat al op bij de verkiezing van het Woord van het Jaar.
Ik vestig mijn hoop op de kracht van zacht, op de gestage druppel die uiteindelijk sterker is dan de rots, op mensen als Romara van Noort en Michelle van Tongerloo. En op zo nu en dan een dichter – dood of levend – die woorden geeft aan mijn hoop. Bijvoorbeeld Henriëtte Roland Holst:
De zachte krachten zullen zeker winnen
in ’t eind – dit hoor ik als een innig fluistren
in mij: zo ’t zweeg zou alle licht verduistren
alle warmte zou verstarren van binnen.
Ben Tekstschrijver
Ds. Ellie Boot citeert in preek over goed leiderschap en zachte krachten uit dit blog.
Heb jij een voorbeeld van de kracht van zacht? Heb jij een zacht woord waar je blij van wordt? Of is het naïef en dom om zachtheid te zoeken in woord en daad, omdat dit nu eenmaal niet de taal is die in deze tijd het debat beheerst?
Bijna 1000 vaste lezers gingen je voor.
Ben Tekstschrijver blogt ook op Zorgkaart Nederland, Mijnkwaliteitvanleven.nl, Taalvoutjes (Paus op non actief I Pferdreiten), Schrijven Online, D!scura, Nijkerk Nieuws en Aanlegplaats: thuishaven voor blogs vol literair talent en ook op Aanlegplaats: Ben de Graaf, het interview en De vangst van Ben de Graaf.
De kracht van zacht zit voor mij vaak in kleine gebaren en korte zinnen die onverwacht veel impact op me hebben. Een simpel ‘’ik zie je’’ kan soms meer betekenen dan een lang betoog. Of hoe iemand in een verhitte discussie opeens kan zeggen: ‘’Ik begrijp waarom je dat voelt.’’ Hier zijn nog een paar voorbeelden – die mij aanspreken – van de kracht van zacht: ‘’Dank je’’ of ‘’Ik weet het ook niet’’ of ‘’Laten we het samen uitzoeken’’ of ‘’ Neem je tijd’’. Een knipoog of bemoedigende knik werkt bij mij ook wel.
😉
Mooi stuk, Ben, helemaal mee eens. Zachtmoedigheid en barmhartigheid zijn pijlers van beschaving, ook al moet je soms ook duidelijk zijn.
Wat een fantastisch mooi en ontroerend blog Ben!
🍀
Dat een Amerikaanse bisschop excuses zou moet maken aan een Amerikaanse president voor een pleidooi voor barmhartigheid is te verbijsterend voor woorden. Hoe lang accepteert het Amerikaanse volk nog een idioot in het Witte Huis. Dat het met name ook christenen zijn, die de man van de ‘harde krachten’ steunen, gaat mijn verstand te boven. Voor bisschop Budde pleit ik voor het verlenen van de heldenstatus.
Beste Hans, mooi dat je instemt met Ben’s blog over zachtheid maar waarom het dan nodig vinden om zelf het harde woord ‘idioot’ te bezigen, of ….. was dat een slip of the pen?
Beste Nico, nee dit was zeker geen slip of the pen. Ik heb er serieus over nagedacht en vind deze formulering eigenlijk nog veel te mild. Het laatste greintje respect voor Trump heb ik, nog afgezien van zijn onophoudelijke leugens en criminele activiteiten, definitief verloren in 2020. Na de moord op George Floyd door een witte politieman braken er in Washington rellen uit en stelde deze lafaard zich op voor een kerk met de bijbel in de hand. Hoe schijnheilig wil je het hebben. Hij heeft helemaal niets met de bijbel, maar hij weet waar zijn achterban zit. Deze man heeft maar één belang en dat is hijzelf. En toch is hij de machtigste man van de wereld. Dat vind ik buitengewoon verontrustend. Op de verkiezingsdag in november ben ik naar mijn favoriete bankje in de Gelderse Vallei gefietst en heb gebeden voor Kamala Harris. Helaas tevergeefs. De wereld had er een stuk beter uitgezien. Wat mij betreft discussie gesloten. We moeten het over de zachte krachten hebben.
Hans, met een reactie zoals deze ben ik de mening toegedaan dat jij sowieso op voorhand voor iedere discussie verloren bent.
Zachtheid zal toch echt áltijd van twee kanten moeten (blijven) komen willen we met elkaar ooit iets positiefs bereiken.
Beste Hans, uit respect voor Ben en zijn hooggewaardeerde blog is het ook wat mij betreft hiermee klaar en laten we dit graag verder rusten.
Ik wens je het goede toe, Nico
Mooi verwoord Ben en ik ben het met je eens dat een goed gekozen woord een ‘verandering’ kan maken (en niet een ‘verschil’, zoals iedereen tegenwoordig zegt). Het ‘wegen’ van het juiste woord is een mooie bezigheid. Dat weten wij als schrijvers maar al te goed. Ik schrijf voor een tijdschrift regelmatig een column. Dat verhaal mag niet langer zijn dan 20 volle tekstregels op mijn laptop, anders past het in gezette vorm niet op mijn halve pagina. Als ik mijn basistekst geschreven heb, kom ik meestal uit op 22, 23, 24 of soms zelfs 25 regels. Nu dus de kunst om mijn woorden te ‘wegen’, al het overbodige te schrappen, me afvragen wat belangrijk en minder belangrijk is en mijn verhaal beetje bij beetje in het krappe, voorgeschreven keurslijf te persen. Zoals gezegd, een mooie bezigheid. Er is vaak geen tijd voor, ik weet het, maar in de dagelijkse omgang met anderen zouden we die wegingen ook eens wat vaker moeten doen. De taal en vooral wijzelf kunnen er alleen maar beter van worden.
Als het aantal woorden aan een maximum gebonden is, moet je wegen: welke wel en welke niet. Als je iemand fysiek spreekt, ben je je volgens mij ook meer bewust van welke woorden je gebruikt. Anders rol je binnen de kortste keren vechtend over straat. Maar realiseren toetsenbordridders op anonieme zolderkamertjes zich ook welke impact hun woorden kunnen hebben? Woorden doen ertoe.
Wat een heerlijk zachtmoedige blog Ben. Zachte kracht, ik ga er voor. Zachtheid opent en maakt ons toegankelijk en ruim en open voor beweging en verandering zonder dwang en druk=stress. Warme zachte groet, Yvonne
🍀
Wat een prachtige blog Ben. Ik ben onder de indruk van het zachtaardige dat je een podium geeft. Uiteindelijk wint de zachtheid zeker, zoals het licht het donker verjaagd.
We hebben veel zachte mensen en harten nodig in deze verharde wereld.
Dank voor je zachtheid!
🍀
Briljant Ben, mooi hoe je dit onderwerp benadert. Geheel op eigen wijze. Woorden zijn sowieso lastig. Wat mij betreft gebruiken we ze niet. Natuurlijk is dat niet realistisch. Het kan niet meer anders, al was het maar vanwege je blog.
Een woord zegt iets over jou en dat maakt het niet eenvoudig voor die ander om het te begrijpen. Ieder heeft zijn eigen ervaring en eigen wereld, dus interpretatie. Wat je met die woorden van een ander doet, interpreteert is dus aan jou.
Nu kan ik mij voorstellen als je aan de chemo ligt dat je woorden anders ervaart. Maar ‘hardere’ woorden kunnen je ook over een drempel heen helpen of aan het denken zetten. Zodat je meer jezelf kan zijn.
Als woorden kwetsend en hard bedoeld zijn, heb ik er niets mee. Ik geloof dat dat maar zelden het geval is en dat de ontvanger ook een rol speelt bij de interpretatie van woorden.
Dus Lao-Tse spreekt mij erg aan.
Dank je wel voor deze woorden Ben, ze hebben mij vrolijk gemaakt.
grtjs.
Woorden is inderdaad een kwestie van interpreteren. Maar politici en marketeers zijn handig om die interpretatie te sturen. Ze zoeken dan naar precies de geschikte woorden om een onderwerp te framen. Zodat de onderbuik reageert en daarmee de woorden worden geïnterpreteerd zoals de afzender voor ogen heeft. Kortom, we worden gemanipuleerd zonder dat we het in de gaten hebben. Ook dan geldt: woorden doen ertoe.
Moest laatst weer denken aan dit mooie drietal: vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping
❤️
Taaltherapeut Ben,
Een even leerzame als heilzame column, dankjewel. Vooral de rake hypothese van de totstandkoming van het woord ‘kopvoddentaks’ was een openbaring voor me. Nooit vermoed dat daar zo (kwetsend) over is nagedacht – ik vrees dat je gelijk hebt.
Verder moest ik denken aan de uitdrukking die mij (als ongelovige) vergezelt: wat u niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet. In andere woorden, behandel een ander zoals je zelf behandeld wilt worden. Moeilijk, maar deze column geeft, wat “zacht taalgebruik” betreft, de waarde ervan maar weer eens aan.
Fijne reactie. Dankjewel.
En inderdaad: woorden hebben gevoelswaarde. Ze kunnen het onderbuikgevoel bespelen. Ze kunnen appelleren aan onderhuidse emoties.
Kijk bijvoorbeeld naar het verschil tussen ‘werkzoekend’ en ‘werkeloos’. De werkzoekende is actief op zoek naar werk, de werkloze is passief, hulpeloos, een loser.
Denk ook aan het verschil tussen ontwikkelingssamenwerking (gelijkwaardig) en ontwikkelingshulp (niet gelijkwaardig).
We hebben nu een minister van Buitenlandse Handel en ‘Ontwikkelingshulp’. Dat woord wordt niet voor niets gebruikt, daar hebben de bedenkers een bedoeling mee. Ook over kopvoddentaks is nagedacht.
Woorden doen ertoe.
Ach ja, Ben, die zachte krachten. Wat kan het daaraan ontbreken en wat hebben we er een behoefte aan!
Mijn lijfblad Trouw kondigde eind januari aan dat ze de komende weken interviews zullen plaatsen “met een zachte kracht”. Ze nodigen mensen uit zich te melden met “zachte kracht” verhalen. De krant beet het spits af met het verhaal van een ambtenaar, Faryda Hussein, die zich als eerste uitsprak tegen de steun van de nederlandse overheid aan de Israëlische regering. Ze vindt dat het de plicht is van ambtenaren om op te komen voor de rechtsorde en tegen -wat zij noemt- negatieve framing, die gehanteerd wordt als je de aandacht wil vestigen op de palestijnse zaak en hun rechten. Heel dapper van haar. Ze doet dat door -samen met anderen- brieven, opiniestukken en petities te schrijven en dialoogsessies en solidariteitsbijeenkomsten te organiseren.
De kracht van zacht kan in van alles zitten, niet alleen door op de barricaden te klimmen maar ook in gewone gesprekken waarin aandacht, vriendschap en liefde voor elkaar centraal staan en waaruit je hoop kunt putten. Zachte krachten kun je ook letterlijk nemen. Ik was gisteren op bezoek bij kennissen die onlangs hun zoon van in de vijftig verloren. Vanwege een aneurisma in zijn hoofd was hij van het ene moment op het andere overleden. We praatten, streelden elkaars handen en huilden samen. Toen ik wegging moest ik eerst hun konijnen bewonderen. Eén koniijn werd uit haar hok gehaald en die mocht ik strelen. Ben, je hebt nog nooit iets zó intens zachts gevoeld: een vacht die aanvoelde als satijn, fluweel. Op gezette tijden haalden ze één van hun konijnen uit het hok om ze een poosje te strelen. We worden er heel rustig van als het verdriet en het gemis ons aanvliegen en we even geen troost kunnen bieden aan elkaar. Ik kon het me levendig voorstellen. Sowieso wordt de troost van dieren onderschat…
Prachtig hoe jij ineens in je betoog een konijn uit de hoge hoed tovert…👍
Dag Ben die schrijven ken,
Dank voor je mooie rake woorden én ons fijne gesprek van afgelopen zaterdag.
Vanuit je blog en ingegeven na onze conversatie kom ik op het woord ‘zalvend’
Want wie ‘gezalfd’ is voelt het teken van verbonden- en betrokkenheid.
En dan te bedenken dat het ‘een gesprekje’ van een paar minuten was bij de oudpapiercontainer. Waar een blog al niet toe kan leiden. Leuk.
Het woord ‘zalvend’ komt trouwens ook voor in de term ‘zalvende woorden’. Dan betekent het zoiets als: op zeurderig-vrome toon spreken. Ik hoop dat ik niet op die temerige toon sprak, al heb ik altijd wel iets van een zendeling in me…😉
Heel mooi, Ben! Het is hoog tijd voor meer zachtheid!
Helemaal mee eens Ben, je wordt hier toch verdrietig van. Een mooi gezegde vind ik: Je vangt meer vliegen met stroop dan met azijn en dat kan zeker zonder jezelf of een ander te verloochenen.